۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ - یافته‌های مطالعه‌ای جدید به رهبری پژوهشگران دانشگاه کالج لندن (UCL) نشان می‌دهد که ۹۰ روز نخست پس از شروع درمان با داروهای آنتی‌سایکوتیک (ضد روان‌پریشی)، دوره‌ای بسیار حساس برای تغییرات قند خون و وزن است. آنتی‌سایکوتیک‌های نسل دوم، درمان‌های مهمی برای بیماری‌های روانی شدید از جمله اسکیزوفرنی و اختلال دوقطبی محسوب می‌شوند؛ با این حال، این داروها می‌توانند خطر ابتلا به دیابت و افزایش وزن را افزایش دهند.
محققان در این پژوهش جدید که در مجله The Lancet Psychiatryمنتشر شده است، داده‌های ناشناس پرونده‌های سلامت پزشکان عمومی در سازمان سلامت ملی انگلستان را از حدود ۹۷,۰۰۰ بزرگسال (۱۸ تا ۵۹ ساله) تحلیل کردند. این افراد مبتلا به بیماری‌های روانی شدید بودند و بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۳، یکی از داروهای آنتی‌سایکوتیک (شامل اولانزاپین، کوتیاپین، ریسپریدون یا آریپیپرازول) را دریافت کرده بودند.
متخصصان اطلاعات ثبت‌شده از دو سال قبل از شروع درمان تا دو سال پس از آن را با تمرکز بر عواملی نظیر نوسانات وزن و نتایج آزمایش خون بررسی کردند.
شتاب گرفتن تغییرات متابولیک در ۹۰ روز اول
یافته‌ها نشان داد که شدیدترین تغییرات متابولیک در ۹۰ روز اول پس از شروع درمان رخ می‌دهد. در این بازه زمانی، میزان HbA1c(شاخص میانگین قند خون) حدود ۱۴ برابر سریع‌تر و وزن حدود ۹ برابر سریع‌تر از دوره پیش از شروع درمان، افزایش یافته است. نکتۀ حائز اهمیت این است که تغییرات قند خون و وزن همیشه همزمان رخ نداده‌اند؛ این موضوع نشان می‌دهد که پایشِ صرفِ وزن ممکن است باعث شود تغییرات مهم متابولیک از نظر پزشک پنهان بماند.
دکتر خوان کارلوس بازو-آلوارز، نویسنده اول این مطالعه از بخش اپیدمیولوژی و سلامت UCL، گفت: «داروهای آنتی‌سایکوتیک درمان‌های ارزشمندی هستند که به بسیاری از افراد مبتلا به بیماری‌های روانی شدید کمک می‌کنند. با این حال، مطالعۀ ما نشان می‌دهد که ۹۰ روز نخست پس از شروع درمان، یک بازه کلیدی است که تغییرات مرتبط با دیابت و افزایش وزن می‌تواند در آن آغاز شود. با در نظر گرفتن این اطلاعات، متخصصان سلامت باید پیش از شروع درمان و مجدداً در طول چند ماه اول، هم وزن و هم قند خون بیمار را بررسی کنند.»
بار بیماری‌های متابولیک
اسکیزوفرنی حدود ۲۳ میلیون نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار داده و حدود ۳۷ میلیون نفر نیز با اختلال دوقطبی زندگی می‌کنند. این شرایط نه تنها تأثیر عمده‌ای بر افکار، احساسات و زندگی روزمره فرد می‌گذارد، بلکه می‌تواند امید به زندگی را در مقایسه با جمعیت عمومی به طور قابل توجهی کاهش دهد؛ به طوری که بیماران معمولاً ۱۰ تا ۲۰ سال زودتر از میانگین جامعه از دنیا می‌روند. علت اصلی این مسئله، نرخ بالاتر ابتلا به بیماری‌های قلبی‌وعروقی و متابولیک است. مشخص شده است که آنتی‌سایکوتیک‌های نسل دوم در افزایش این بار متابولیک نقش دارند، زیرا بسیاری از آن‌ها باعث افزایش وزن و افزایش خطر دیابت می‌شوند.
تفاوت خطرات بر حسب نوع دارو و گروه‌های بیمار
در میان چهار داروی بررسی‌شده، بیمارانی که اولانزاپین مصرف می‌کردند، بیشترین میزان افزایش زودهنگام را در هر دو شاخص نشان دادند. در ۹۰ روز نخست، میزان HbA1cدر مصرف‌کنندگان این دارو حدود ۵۰ برابر و وزن آن‌ها حدود ۱۰ برابر سریع‌تر از دوره پیش از درمان افزایش یافت.
افرادی که از قبل دچار پیش‌دیابت بودند نیز آسیب‌پذیری متابولیکی بیشتری نشان دادند: ۱۹٪ از افرادی که در شروع درمان دچار پیش‌دیابت بودند، ظرف دو سال به دیابت نوع ۲ مبتلا شدند، در حالی که این رقم در افرادی که سطح قند خون نرمال داشتند، تنها ۳٪ بود.
زنان نیز در مقایسه با مردان، به طور نامتناسبی بیشتر تحت تأثیر قرار گرفتند. در میان زنان، میزان HbA1cحدود ۲۴ برابر و وزن حدود ۱۲ برابر سریع‌تر از دوره پیش از درمان در ۹۰ روز اول افزایش یافت، در حالی که این میزان در مردان برای HbA1c حدود ۱۰ برابر و برای وزن نیز ۱۰ برابر بود.
پایش زودهنگام؛ کلید مراقبت‌های پیشگیرانه
دکتر بازو-آلوارز، گفت: «با بررسی زودهنگام قند خون و وزن، پزشکان می‌توانند مشکلات را زودتر شناسایی کرده و برای جلوگیری از بروز مشکلات جدی‌تر در آینده، حمایت‌ها، توصیه‌ها یا درمان‌های لازم را ارائه دهند. یافته‌های ما همچنین می‌تواند به پزشکان کمک کند تا توجه ویژه‌تری به گروه‌های خاصی که در معرض خطر بیشتری هستند، داشته باشند. این امر می‌تواند به معنای آن باشد که خطر ابتلا به بیماری‌هایی مانند دیابت نوع ۲ در بیماران ضمن بهره‌مندی از مزایای داروهای آنتی‌سایکوتیک، کاهش یابد.»
پژوهشگران اشاره کردند که آن‌ها تنها قادر به تحلیل اطلاعاتی بودند که پیش‌تر در پرونده‌های پزشکان عمومی ثبت شده بود و این مطالعه نتوانسته است تمامی عوامل مؤثر بر قند خون و وزن (مانند رژیم غذایی، ورزش یا داروهای مکمل) را بررسی کند.
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2026-10-days-antipsychotics-critical-diabetes.html